İstanbul'un nüfusu son 35 yılda yüzde 131 artarken, şehirdeki lisanslı taksi arzı yalnızca yüzde 17 oranında genişledi. Bu yıl İstanbul'da düzenlenen ve akıllı ulaşım sistemleri alanında Avrupa'nın en kapsamlı buluşması olan 17. ITS Avrupa Kongresi'nde, şehrin en acil kentsel sorunlarından birini ele almak üzere üst düzey bir panel düzenlendi. Yandex Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleşen ve ulaştırma ekonomistlerini, platform operatörlerini ve politika stratejistlerini bir araya getiren “Toplumu Geleceğe Taşımak: Akıllı Regülasyonlar Mobilitenin Geleceğini Açığa Çıkaracak mı?” başlıklı oturumda; İstanbul'un mobilite sisteminin neden şehrin büyüme hızının gerisinde kaldığı ve sürdürülebilir büyümeyi teşvik etmenin yolları konuşuldu.

Panele Prof. Jørgen Aarhaug (Oslo’daki Ulaştırma Ekonomisi Enstitüsü), Erlend Eidsvoll (Yango Özel Projeler Kamu Politikaları Direktörü) ve Ussal Şahbaz (Kıdemli Politika ve Kamu İşleri Danışmanı) konuşmacı olarak katıldı. Oturumun moderatörlüğünü David Mothander üstlendi.

Kendi Ulaşım Ağını Aşan Bir Şehir

Panel, çarpıcı bir yapısal dengesizliğin altı çizilerek açıldı: İstanbul'un nüfusu son 35 yılda yüzde 131 artarken, şehrin lisanslı taksi arzı yalnızca yüzde 17 oranında büyüdü. Prof. Aarhaug bu tabloyu, ciddi ekonomik maliyetleri olan alışageldik bir "arz yetersizliği" sorunu olarak nitelendirdi. "Toplanabilecek daha çok fazla değer var," diyen Aarhaug, sınırlı pazardan yararlanan tarafların, reform edilmiş bir yapıda en fazla değer üretebilecek aktörler olacağının kesin olmadığını belirtti. Aarhaug ayrıca düzenlemelerin her zaman bir engel olmadığını, aksine politika yapıcıların kısıtlamalar ve ödüller arasındaki dengeyi doğru kurması durumunda hedef atışı yapabilecek bir araç olduğunu vurguladı.

Mobilite, Türkiye'nin Küresel Yatırım Ekonomisindeki Konumunu Etkiliyor

Ussal Şahbaz ise konuyu çok daha geniş bir perspektife taşıyarak Türkiye'nin mobiliteyi nasıl düzenlediğinin, küresel teknoloji yatırım çevreleri tarafından ülkenin inovasyona genel açıklığının bir göstergesi olarak okunduğunu söyledi. Taksi çağırma (ride-hailing) platformlarının kısıtlanması ya da engellenmesinin yalnızca ulaşım operatörlerine değil; aynı zamanda fintech, sağlık teknolojileri ve dışarıdan gelişmeleri takip eden diğer sektörlere de olumsuz bir sinyal gönderdiğine dikkat çekti. Şahbaz, somut ve yakın vadeli bir riske de değindi: Platform operatörleriyle güvene dayalı ve sağlıklı ilişkiler kuramayan şehirlerin, Dubai ya da Riyad gibi bölgesel merkezlerde otonom araç uygulamaları başladığında bu süreçten dışlanma tehlikesiyle karşı karşıya kalabileceğini ifade etti.

Siyasetten Sosyoekonomik Kazanıma

Şahbaz, siyasi tasarım olmadan reformun yarıda kalacağının da altını çizdi. Mevcut taksi plaka sahiplerinin göz ardı edilemeyecek bir kesimi temsil ettiğini belirten Şahbaz, herhangi bir hizmet genişletme adımının, piyasada konumu etkilenenler için gerçekçi bir tazminat mekanizmasını da içermesi gerektiğini söyledi. Şahbaz, akıllı düzenlemenin İstanbul'un mobilite geleceğinin önünü açabileceğini, ancak bunun yalnızca politika yapıcılarının çıkar dengesini net biçimde kurgulaması; mobiliteyi dar kapsamlı bir ulaşım meselesi olarak değil, teknolojik açıklığın bir boyutu olarak ele alması ve yalnızca teknik kuralları değil, etrafındaki siyasi-ekonomik dengeyi de en başından planlaması durumunda mümkün olduğunu paylaştı.

Çağrılı Taşımacılık Hizmetlerine Kentsel Altyapı Perspektifi

Erlend Eidsvoll, taksi çağırma hizmetlerinin geleneksel taksiler için bir tehdit olarak görülmesine katılmadığını paylaştı. Eidsvoll'a göre bu iki hizmet birbirini tamamlayan, sürdürülebilirlik ile elektrikli ve otonom araçlara geçiş sürecinin vazgeçilmez yapı taşları olan mekanizmalar. Eidsvoll, talep eşleştirme algoritmalarının; genellikle gereksiz yakıt tüketimine ve potansiyel gelir kayıplarına yol açan "yolcusuz seyir” gibi verimsizlikleri azalttığına dikkat çekti. Güncellenen düzenlemelerin araç arzını artırdığı, operasyonları kolaylaştırdığı ve nihayetinde tüm hizmet biçimlerinde kullanım oranını yükselttiği örnekler olarak Portekiz’i ve İskandinav ülkelerini gösterdi. Aynı araçların; yolcuları ayrıştırmak yerine hem geleneksel hem de uygulama tabanlı yolcu taleplerine birlikte cevap verebildiğini ekledi.